สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.) ภายใต้ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) จัดงานประชุม Strategic Foresight เพื่อเศรษฐกิจควอนตัมไทย: จากฉากทัศน์สู่ยุทธศาสตร์ (Strategic Foresight for Thailand’s Quantum Economy: From Scenarios to Strategy) เมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 ณ ห้องประชุมหว้ากอ 1–2 อาคารจัตุรัสจามจุรี สอวช. โดยมี ดร.สุรชัย สถิตคุณารัตน์ ผู้อำนวยการ สอวช. กล่าวเปิดงาน และมีผู้แทนหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน สถาบันอุดมศึกษา และหน่วยงานวิจัยเข้าร่วมงานกว่า 50 คน

ดร.สุรชัย กล่าวถึงบทบาทของ สอวช. ในฐานะหน่วยงานด้านนโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อววน.) ที่มีหน้าที่สำคัญในการจัดทำนโยบายเพื่อเสนอต่อสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ ซึ่งในปัจจุบันมี ศ. ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวง อว. เป็นประธาน โดย ศ. ดร.ยศชนัน ได้เน้นย้ำความสำคัญของการขับเคลื่อนเรื่องควอนตัม จากสถานการณ์ภาพรวมของโลกพบว่า มีแนวโน้มการลงทุนในเทคโนโลยีควอนตัมเพิ่มขึ้น และสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจได้สูง ข้อมูลขององค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) ระบุว่า ตั้งแต่ปี ค.ศ. 2013 จนถึงเดือนตุลาคม ค.ศ. 2025 รัฐบาลทั่วโลกได้ผูกพันงบประมาณด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีควอนตัมรวมกันราว 55,700 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ขณะที่ McKinsey ประเมินว่าภายในปี ค.ศ. 2035 คอมพิวเตอร์ควอนตัมอาจสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจให้ภาคอุตสาหกรรมได้ราว 1.3–2.7 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ จึงถือเป็นโอกาสสำคัญของไทยในการเดินหน้าขับเคลื่อนเรื่องนี้อย่างจริงจัง

กระทรวง อว. ภายใต้การนำของ ศ. ดร.ยศชนัน ได้ยกระดับเรื่องควอนตัมขึ้นเป็นวาระเชิงนโยบายอย่างชัดเจน ตามที่ที่ประชุมสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ ครั้งที่ 3/2569 เมื่อวันที่ 24 มิถุนายน 2569 ได้เห็นชอบแนวทางการพัฒนาเศรษฐกิจควอนตัมของประเทศ 4 แนวทาง ได้แก่ การเร่งประยุกต์ใช้ในอุตสาหกรรมเป้าหมาย การขับเคลื่อนความมั่นคงปลอดภัยทางควอนตัม การเป็นศูนย์กลางพัฒนากำลังคนระดับภูมิภาค และการต่อยอดอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์และเซมิคอนดักเตอร์เดิมสู่ห่วงโซ่อุปทานฮาร์ดแวร์ควอนตัม นอกจากนี้ สภานโยบายฯ ยังได้มีคำสั่งแต่งตั้ง “คณะกรรมการนโยบายเศรษฐกิจควอนตัม (Quantum Economy Policy Committee)” เมื่อวันที่ 17 กรกฎาคม 2569 โดยมีรัฐมนตรีว่าการกระทรวง อว. เป็นประธาน และมีผู้แทนจากหน่วยงานด้านเศรษฐกิจ ความมั่นคงไซเบอร์ การลงทุน ตลาดทุน ภาคอุตสาหกรรม ภาคการเงิน และผู้ทรงคุณวุฒิ ร่วมเป็นกรรมการ
“งานครั้งนี้เป็นขั้นตอนสำคัญก่อนการประชุมคณะกรรมการนโยบายเศรษฐกิจควอนตัม เราจะใช้กระบวนการมองอนาคตเชิงยุทธศาสตร์ (Strategic Foresight) เพื่ออ่านสัญญาณการเปลี่ยนแปลงและแนวโน้มสำคัญที่จะส่งผลต่อเศรษฐกิจควอนตัมไทยภายในปี พ.ศ. 2575 ทั้งในมิติของความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีและพลวัตทางภูมิรัฐศาสตร์ ซึ่งสัญญาณและแนวโน้มเหล่านี้จะช่วยให้เราเห็นภาพอนาคต แล้วย้อนกลับมาตอบได้ว่า วันนี้ประเทศไทยต้องเริ่มทำอะไร เพื่อให้พร้อมไม่ว่าอนาคตจะออกมาในรูปแบบใด” ดร.สุรชัย กล่าว

ด้าน ดร.ณัฐวุฒิ อนุนิวัฒน์ ผู้เชี่ยวชาญนโยบาย สอวช. ได้ฉายภาพหลักการและเหตุผลของข้อริเริ่มเศรษฐกิจควอนตัม และชี้ว่าการวางนโยบายด้านนี้ไม่อาจอาศัยการคาดการณ์เพียงภาพเดียว แต่ต้องเตรียมพร้อมรับอนาคตที่เป็นไปได้หลายรูปแบบ สอวช. จึงนำกระบวนการมองอนาคตเชิงยุทธศาสตร์ มาใช้เป็นเครื่องมือออกแบบนโยบาย โดยเริ่มจากการกวาดหาสัญญาณการเปลี่ยนแปลง (Signal Scanning) ด้านควอนตัม อาทิ สัญญาณด้านการขาดแคลนบุคลากร สัญญาณด้านการเปลี่ยนผ่านสู่วิทยาการเข้ารหัสลับหลังยุคควอนตัม (Post-Quantum Cryptography: PQC) สัญญาณด้านการหลอมรวมของควอนตัม คอมพิวเตอร์สมรรถนะสูง และปัญญาประดิษฐ์ และสัญญาณด้านความพร้อมของภาคธุรกิจ จากนั้นจึงให้ผู้เข้าร่วมร่วมกันโหวตประเมินแต่ละสัญญาณในมิติผลกระทบ (Impact) และความไม่แน่นอน (Uncertainty) เพื่อจัดลำดับความสำคัญและใช้เป็นข้อมูลตั้งต้นในการสร้างฉากทัศน์ (Scenarios) เศรษฐกิจควอนตัมไทยปี พ.ศ. 2575 ก่อนเปิดเวทีให้ผู้เชี่ยวชาญจากทุกภาคส่วนร่วมกันวาดภาพวิสัยทัศน์เศรษฐกิจควอนตัมไทยใน 4 ด้าน ซึ่งได้ข้อเสนอที่น่าสนใจและเป็นรูปธรรม ดังนี้
ด้านการประยุกต์ใช้ในภาคอุตสาหกรรม ที่ประชุมเสนอให้เปิดพื้นที่ทดลองการใช้เทคโนโลยีควอนตัมในภาคอุตสาหกรรม (Industrial Sandbox) เพื่อให้ภาคธุรกิจได้นำควอนตัมไปแก้โจทย์จริงโดยลดความเสี่ยงในการลงทุน ควบคู่กับการสร้างกลไกร่วมลงทุนระหว่างภาครัฐและภาคเอกชน (Public-Private Partnership Joint Funding) โดยตั้งเป้าให้ไทยก้าวขึ้นเป็นศูนย์กลางด้านกรณีการใช้งานและโครงสร้างพื้นฐานควอนตัมของภูมิภาค
ด้านฮาร์ดแวร์ ห่วงโซ่อุปทาน และเซนเซอร์ เนื่องจากฮาร์ดแวร์และชิ้นส่วนของคอมพิวเตอร์ควอนตัมยังมีความไม่แน่นอนสูง ที่ประชุมจึงเสนอให้เสริมสร้างความยืดหยุ่นของห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain Resilience) และวิเคราะห์ตำแหน่งเชิงยุทธศาสตร์ (Strategic Position) ของไทย เพื่อหาจุดที่จะเข้าไปเป็นส่วนหนึ่งของห่วงโซ่อุปทานโลก ทั้งนี้ ควรต่อยอดจากนโยบายด้านเซมิคอนดักเตอร์ที่มีอยู่ (Siam Silica) เพื่อให้การขับเคลื่อนเป็นไปอย่างรวดเร็วและมีประสิทธิภาพ
ด้านกำลังคนและการพัฒนาบุคลากร ผู้เข้าร่วมสะท้อนว่า ความท้าทายสำคัญคือจำนวนบุคลากรที่ยังไม่เพียงพอต่อความต้องการของตลาด การพัฒนาคนด้านควอนตัมที่ต้องใช้เวลานาน และการแย่งชิงตัวบุคลากรในสาขานี้ จึงเสนอให้จัดทำแผนที่ทักษะ (Skill Mapping) เพื่อเปิดทางให้บุคลากรจากสาขาใกล้เคียงย้ายเข้าสู่สาขาควอนตัมได้ นอกเหนือจากการผลิตผ่านการเรียนการสอนแบบดั้งเดิม พร้อมจัดให้มีโครงสร้างพื้นฐานเพื่อการศึกษา โดยเฉพาะด้านฮาร์ดแวร์และการเข้าถึงผ่านคลาวด์ (Cloud Access) เพื่อเป็นแพลตฟอร์มกลางในการร่วมผลิตและพัฒนาบุคลากรของประเทศ นอกจากนี้ ยังเสนอให้สร้างท่อส่งต่อกำลังคน (Talent Pipeline) ร่วมกับกระทรวงศึกษาธิการตั้งแต่ระดับมัธยมศึกษา โดยอาจเริ่มจากโรงเรียนวิทยาศาสตร์ เพื่อเตรียมความพร้อมและเพิ่มจำนวนนักเรียนที่จะเข้าสู่ระดับมหาวิทยาลัยต่อไป
ด้านความมั่นคงปลอดภัยยุคควอนตัม ที่ประชุมเสนอให้เร่งสร้างการรับรู้ด้านความมั่นคงปลอดภัยยุคควอนตัม และเตรียมบุคลากรรองรับการเปลี่ยนผ่าน โดยเฉพาะในกลุ่มผู้ให้บริการ (Service Provider) รวมถึงคำนึงถึงการเข้าถึงบริการของภาคเอกชน โดยเฉพาะผู้ประกอบการรายย่อยที่อาจต้องแบกรับค่าใช้จ่ายสูง ตลอดจนสนับสนุนงานวิจัยด้านการเข้ารหัสลับเชิงควอนตัม (Quantum Key Distribution: QKD) ซึ่งสามารถต่อยอดได้ทั้งด้านการสื่อสารเชิงควอนตัม (Quantum Communication) และการประมวลผลเชิงควอนตัม (Quantum Computing)

ข้อเสนอทั้ง 4 ด้านสะท้อนชัดว่า การพัฒนากำลังคน การเปิดพื้นที่ทดลอง (Sandbox) และการลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน คือฐานรากสำคัญที่จะพาเศรษฐกิจควอนตัมไทยเดินหน้า ทั้งนี้ สอวช. จะนำผลการประเมินสัญญาณไปพัฒนาเป็นฉากทัศน์เศรษฐกิจควอนตัมไทย ก่อนสังเคราะห์เป็นข้อเสนอเชิงยุทธศาสตร์ เพื่อนำเสนอต่อคณะกรรมการนโยบายเศรษฐกิจควอนตัมและสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ และใช้เป็นฐานในการจัดทำแผนที่นำทางเศรษฐกิจควอนตัมแห่งชาติ (National Quantum Economy Roadmap) พ.ศ. 2571–2575 ต่อไป

