สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.) ภายใต้ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ร่วมกับสำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด (ป.ป.ส.) จัดการประชุมเชิงปฏิบัติการ ครั้งที่ 2 เรื่อง “การคาดการณ์เชิงยุทธศาสตร์ (Strategic Foresight) เพื่อประกอบการจัดทำนโยบายและแผนระดับชาติว่าด้วยการป้องกัน ปราบปราม และแก้ไขปัญหายาเสพติด (พ.ศ. 2571–2575)” ระหว่างวันที่ 17–18 กันยายน 2569 ณ โรงแรมทีเค พาเลซ แอนด์ คอนเวนชั่น โดยมีผู้บริหารและเจ้าหน้าที่จาก ป.ป.ส. ทั้งส่วนกลางและหน่วยงานบูรณาการในสังกัดทั่วประเทศเข้าร่วมประมาณ 150 คน
ในการนี้ ดร.สุชาติ อุดมโสภกิจ และ ดร.คมเมธ จิตวานิชไพบูลย์ ผู้ช่วยผู้อำนวยการ สอวช. ได้ร่วมถ่ายทอดแนวคิดและกระบวนการคาดการณ์อนาคตเชิงยุทธศาสตร์ (Strategic Foresight) เพื่อสนับสนุนการมองภาพอนาคตอย่างเป็นระบบ โดยเน้นให้ผู้เข้าร่วมสามารถนำข้อมูลและมุมมองจากกระบวนการ Foresight มาพิจารณาความเป็นไปได้ของอนาคต ผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น และแนวทางการเตรียมความพร้อมของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต่อสถานการณ์ที่มีความไม่แน่นอนต่าง ๆ
การประชุมครั้งนี้เป็นการต่อยอดจากการประชุมครั้งที่ 1 ที่จัดขึ้นเมื่อช่วงต้นเดือนกันยายนที่ผ่านมา ซึ่งผู้เข้าร่วมได้ทำกิจกรรมกระบวนการการกวาดสัญญาณการเปลี่ยนแปลง (Horizon Scanning) เพื่อรวบรวมสัญญาณการเปลี่ยนแปลง (Signals) ที่อาจส่งผลต่อสถานการณ์ปัญหายาเสพติดในอนาคต โดยพิจารณาครอบคลุม 4 ด้าน ได้แก่ การป้องกัน การแก้ไข การปราบปราม และการบริหารจัดการ ก่อนนำสัญญาณที่ได้มาจัดเป็นกลุ่มประเด็นเพื่อให้เห็นภาพรวมและความเชื่อมโยงของปัจจัยต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับปัญหายาเสพติด ทั้งด้านเทคโนโลยี กฎหมาย เศรษฐกิจ สังคม สุขภาพ การบริหารจัดการภาครัฐ และความร่วมมือระหว่างประเทศ
นอกจากนี้ภายใต้การพัฒนาฉากทัศน์ ผู้เข้าร่วมได้ร่วมกันวิเคราะห์ความเป็นไปได้ของอนาคตจากความไม่แน่นอนสำคัญ 2 ประการ ได้แก่ ระดับความร่วมมือระหว่างประเทศ และ ความสามารถในการปรับตัวของภาครัฐ (State Adaptive Capacity) ซึ่งนำไปสู่ภาพอนาคตที่แตกต่างกัน ตั้งแต่บริบทที่รัฐสามารถปรับตัวและนำหน้าการเปลี่ยนแปลงได้ ท่ามกลางความร่วมมือระหว่างประเทศในระดับสูง ไปจนถึงสถานการณ์ที่รัฐปรับตัวไม่ทันและความร่วมมือระหว่างประเทศมีข้อจำกัด โดยแต่ละฉากทัศน์ถูกนำมาใช้เป็นกรอบสำหรับทดลองวิเคราะห์ว่า หากบริบทของปัญหายาเสพติดเปลี่ยนแปลงไปในทิศทางดังกล่าว ประเทศไทยและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะต้องเผชิญกับสถานการณ์และเงื่อนไขใหม่ในลักษณะใดบ้าง
ผู้เข้าร่วมยังได้ร่วมกันระบุสัญญาณเตือนล่วงหน้า (Early Warning Signals) ภายใต้ฉากทัศน์ต่าง ๆ เพื่อใช้เป็นตัวบ่งชี้การเปลี่ยนแปลงของสถานการณ์ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น เช่น การเปลี่ยนแปลงของรูปแบบอาชญากรรมและเครือข่ายยาเสพติด การใช้เทคโนโลยีรูปแบบใหม่ การเปลี่ยนแปลงของความร่วมมือระหว่างประเทศ ตลอดจนพัฒนาการด้านศักยภาพและกลไกการทำงานของภาครัฐ การติดตามสัญญาณเหล่านี้อย่างต่อเนื่องจะช่วยให้หน่วยงานสามารถทบทวนสมมุติฐาน ประเมินทิศทางของสถานการณ์ และปรับมาตรการหรือแนวทางการดำเนินงานให้สอดคล้องกับบริบทที่เปลี่ยนแปลงได้อย่างเหมาะสม
กระบวนการดังกล่าวสะท้อนให้เห็นการประยุกต์ใช้ Strategic Foresight อย่างเป็นระบบ ตั้งแต่การกวาดสัญญาณการเปลี่ยนแปลง (Horizon Scanning) การจัดกลุ่มประเด็น การวิเคราะห์ปัจจัยขับเคลื่อน การระบุความไม่แน่นอนสำคัญ การพัฒนาฉากทัศน์ ไปจนถึงการนำภาพอนาคตมาใช้ทดลองวิเคราะห์ผลกระทบ ความท้าทาย และความพร้อมของระบบ ซึ่งช่วยเชื่อมโยงการมองอนาคตเข้ากับการวางแผนและการเตรียมความพร้อมเชิงนโยบายในทางปฏิบัติ โดยไม่ได้มุ่งคาดการณ์ว่าอนาคตจะเกิดขึ้นในรูปแบบใดรูปแบบหนึ่ง แต่ช่วยให้ผู้กำหนดนโยบายมองเห็นทางเลือกและเตรียมรับมือกับอนาคตที่อาจเกิดขึ้นได้หลายรูปแบบ
สอวช. สนับสนุนการใช้ Strategic Foresight ประกอบการจัดทำนโยบายและแผนด้านยาเสพติด โดยผลจากกระบวนการตั้งแต่การกวาดสัญญาณการเปลี่ยนแปลง การวิเคราะห์ปัจจัยขับเคลื่อนและความไม่แน่นอน ตลอดจนการพัฒนาและทดลองใช้ฉากทัศน์ สามารถนำมาใช้เป็นข้อมูลประกอบการจัดทำนโยบายและแผนระดับชาติว่าด้วยการป้องกัน ปราบปราม และแก้ไขปัญหายาเสพติด พ.ศ. 2571–2575 เพื่อให้การจัดทำนโยบายครอบคลุมทั้งสถานการณ์ในปัจจุบันและความเป็นไปได้ของอนาคต พร้อมเสริมความสามารถของระบบในการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงและความไม่แน่นอน โดยมุ่งให้กระบวนการมองอนาคตเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนานโยบายที่สามารถทบทวน เรียนรู้ และปรับตัวได้อย่างต่อเนื่องตามสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลงไป
