(8 กรกฎาคม 2569) ดร.สุรชัย สถิตคุณารัตน์ ผู้อำนวยการสำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.) ภายใต้ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ร่วมปาฐกถาพิเศษ เรื่อง “นโยบาย อว. กับการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ” ในการประชุมวิชาการด้านการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของประเทศไทย Climate Adaptation Research Forum 2026: Strengthening Climate Adaptation Research and Policy in Thailand ภายใต้เครือข่าย Adaptation Research Alliance (ARA) Thailand จัดโดย สถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ร่วมกับ Stockholm Environment Institute (SEI) ณ Social Innovation Hub อาคารวิศิษฐ์ ประจวบเหมาะ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โดยการประชุมครั้งนี้เป็นเวทีสำคัญในการรวบรวมนักวิจัย ผู้เชี่ยวชาญ ผู้กำหนดนโยบายและภาคีเครือข่ายจากหลายภาคส่วน เพื่อแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ นำเสนอความก้าวหน้าของงานวิจัย และร่วมกันกำหนดทิศทางการพัฒนาองค์ความรู้ด้านการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของประเทศไทย
ดร.สุรชัย กล่าวถึงการขับเคลื่อนเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในปัจจุบันที่ต้องให้ความสำคัญทั้งในมุมด้านการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (Mitigation) และการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Adaptation) ซึ่งประเด็นเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเป็นความเสี่ยงที่สำคัญของโลกมาอย่างยาวนาน และปัจจุบันยิ่งทวีความเข้มข้นมากขึ้น โดยข้อมูลจาก World Economic Forum (WEF) เรื่องความเสี่ยงระดับโลก (Global Risk) ในระยะยาว พบว่าเรื่องสภาพภูมิอากาศ ความยั่งยืน และสิ่งแวดล้อมจะยังคงเป็นปัญหาที่สำคัญของโลกต่อไป ไทยจึงควรเตรียมพร้อมรับมือและดำเนินการเรื่องนี้อย่างจริงจัง
สำหรับบทบาทของ สอวช. ต่อการดำเนินงานด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ครอบคลุมตั้งแต่การเป็นหน่วยงานนโยบาย ที่มีหน้าที่ในการพัฒนาและบูรณาการด้านการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อววน.) ตามนโยบายยุทธศาสตร์ และแผน ออกแบบยุทธศาสตร์และกลไกการผลิตและพัฒนากำลังคน ตอบความต้องการของประเทศ และสร้างขีดความสามารถในการแข่งขันระดับโลก ซึ่งประเด็นเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เป็นหนึ่งประเด็นที่ต้องอาศัยการขับเคลื่อนเชิงนโยบายตั้งแต่ต้นน้ำ นอกจากนี้ สอวช. ยังมีบทบาทเป็นหน่วยประสานงานกลางด้านการพัฒนาและถ่ายทอดเทคโนโลยีด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของประเทศไทย หรือ Thailand’s NDE เป็นหน่วยงานกลางของไทยภายใต้กรอบอนุสัญญาว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (UNFCCC) ในการประสานในระดับประเทศลระดับนานาชาติ ที่เกี่ยวข้องกับกลไกลทางด้านเทคโนโลยี รวมถึงการเป็นผู้ประสานงานการประเมินความต้องการเทคโนโลยี (TNA Coordinator) ในการจัดทำ TNA ฉบับที่ 2 ของประเทศไทย ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากกองทุนสิ่งแวดล้อมโลก (Global Environment Facility: GEF) มุ่งเน้นการประเมินและจัดลำดับความสำคัญของเทคโนโลยีที่จำเป็นต่อการรับมือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของประเทศ รวมทั้งหารือแนวทางการบูรณาการผล TNA เข้าสู่กลไกเชิงนโยบายระดับชาติด้วย
สอวช. ยังได้ร่วมมือกับสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) และกรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม ตั้งโจทย์ในการทำวิจัยและนวัตกรรมเพื่อตอบความต้องการของประเทศ และออกมาเป็นข้อเสนอนโยบายการขับเคลื่อนภารกิจด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศด้วย อววน. พ.ศ. 2570 – 2575 โดยแบ่งออกเป็น 1. กรอบและแผนงานวิจัยด้านการเปลี่ยนแปลงสภาภูมิอากาศ พ.ศ. 2570 – 2575 2. แผนงานการพัฒนากำลังคนทักษะสูงรองรับการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจและสังคมคาร์บอนต่ำ 3. แผนงาน Net Zero Campus พื้นที่ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก พื้นที่ทดลอง Climate Innovation และรองรับการพัฒนากำลังคน ซึ่งสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ ได้มีมติเห็นชอบข้อเสนอดังกล่าว โดยให้ สกสว. พิจารณาการจัดสรรงบประมาณสนับสนุนในส่วนที่เกี่ยวข้อง และให้สำนักงานปลัดกระทรวง อว. ขับเคลื่อนแผนการผลิตและพัฒนากำลังคนทักษะสูงรองรับการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจและสังคมคาร์บอนต่ำ
“การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศไม่ใช่แค่เรื่องสิ่งแวดล้อมอีกต่อไป ยังต้องมองถึงเรื่องการเปลี่ยนผ่านสีเขียว เพื่อให้สอดคล้องกับเป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ของประเทศที่ตั้งเป้าให้เร็วและเข้มข้นขึ้น ดังนั้นจึงต้องมีการเตรียมพร้อม ทั้งด้านกำลังคน ทักษะแรงงาน ความต้องการเทคโนโลยี รวมถึงกลไกสนับสนุนทางการเงินด้วย” ดร.สุรชัย กล่าว
ในด้านการดำเนินการด้านทักษะสีเขียว (Green Skill) ของไทย ดร.สุรชัย กล่าวว่ามีหลายภาคส่วนร่วมขับเคลื่อนอยู่ในปัจจุบัน ทั้งในส่วนของการพัฒนาทักษะสีเขียวเพื่อสนับสนุนเป้าหมายของประเทศในการบรรลุ Carbon Neutrality และการแก้ไขปัญหามลพิษทางอากาศ โดย สถาบันคุณวุฒิวิชาชีพ (องค์การมหาชน) การพัฒนาผู้ประกอบการสู่อุตสาหกรรม 4.0 ยกระดับอุตสาหกรรมสีเขียว สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ และส่งเสริมการเป็นสังคมคาร์บอนต่ำ โดย สอวช. ขับเคลื่อนร่วมกับสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) และในส่วนของกระทรวง อว. ได้จัดทำข้อมูลประกาศกระทรวง อว. เรื่องทักษะที่พึงประสงค์ของกำลังคนในกลุ่มสาขาอาหารแห่งอนาคต กลุ่มสาขาสิ่งแวดล้อมและความยั่งยืน กลุ่มสาขาดิจิทัลและปัญญาประดิษฐ์ พ.ศ. 2569 ที่จะสามารถนำไปใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาหลักสูตรสถาบันอุดมศึกษาให้สอดคล้องกับตลาดแรงงาน เทคโนโลยี และสังคมและเป็นกรอบในการพัฒนาทักษะของแรงานได้ต่อไป
ดร.สุรชัย ยังได้กล่าวถึงอีกหนึ่งภารกิจของ สอวช. ในการทำกรอบนโยบาย อววน. ของประเทศ โดยได้นำแนวคิด Mission-Oriented Innovation Policy (MOIP) มาใช้ ซึ่งมีหลักการสำคัญคือการมุ่งเป้าเลือกปัญหาใหญ่และซับซ้อนของประเทศที่ต้องการหลายหน่วยงานมาช่วยแก้ปัญหา และนำเครื่องมือหลักด้าน อววน. มาทำงานร่วมกับกระทรวงที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้เกิดการบูรณาการการทำงานโดยมีเป้าหมายร่วมที่ชัดเจน และได้นโยบายที่ตอบโจทย์ปัญหาจริงของประเทศมากที่สุด โดยประเด็นยุทธศาสตร์แบ่งออกได้เป็น 3 ประเด็น คือ 1. Economic Competitiveness & Transformation การยกระดับเศรษฐกิจมูลค่าสูงและความสามารถในการแข่งขันในห่วงโซ่คุณค่าโลก 2. Social Inclusive and Equity ทุนมนุษย์ สุขภาวะ และโอกาสการเรียนรู้ที่ทั่วถึงตลอดชีวิต และ 3. Strategic Resilience & Sovereignty เสริมขีดความสามารถของประเทศให้ยืดหยุ่น อธิปไตยทางเทคโนโลยี และมีระบบสำคัญที่มั่นคงปลอดภัย
