สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.) โดย ดร.สุรชัย สถิตคุณารัตน์ ผู้อำนวยการ สอวช. พร้อมด้วย ดร.อภิชาติ อภัยวงศ์ ผู้เชี่ยวชาญนโยบายอาวุโส เข้าร่วมการประชุมประจำปี Science and Technology in Society (STS) Forum ครั้งที่ 23 ระหว่างวันที่ 3–6 ตุลาคม 2569 ณ เมืองเกียวโต ประเทศญี่ปุ่น โดยมี ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) นำคณะเดินทางเยือนประเทศประเทศญี่ปุ่นในครั้งนี้
การประชุมปีนี้จัดขึ้นภายใต้หัวข้อ “Navigating Tectonic Shifts in Science, Technology, and Society” มีผู้นำและผู้แทนจากภาครัฐ ภาควิชาการ และภาคธุรกิจจากกว่า 80 ประเทศเข้าร่วม เพื่อแลกเปลี่ยนมุมมองต่อการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ของวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และสังคม รวมถึงแนวทางรับมือกับความท้าทายระดับโลก
สาระสำคัญจากการประชุมคือการเน้นย้ำถึงการที่โลกกำลังเผชิญความท้าทายที่เชื่อมโยงกันทั้งด้านภูมิรัฐศาสตร์ ความมั่นคง เทคโนโลยี และสิ่งแวดล้อม จึงจำเป็นต้องสร้างความเชื่อมั่นในวิทยาศาสตร์ ความร่วมมือระหว่างประเทศ และธรรมาภิบาลที่เท่าทันการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี โดยเฉพาะในบริบทของปัญญาประดิษฐ์ (AI) ซึ่งกำลังเปลี่ยนแปลงทั้งกระบวนการค้นพบทางวิทยาศาสตร์ ความสามารถในการแข่งขันของประเทศ และระบบการตัดสินใจของสังคม
อีกประเด็นสำคัญคือ ความมั่นคงด้านการวิจัย (Research Security) ซึ่งควรดำเนินควบคู่กับการรักษาความเปิดกว้างของระบบวิทยาศาสตร์และความร่วมมือระหว่างประเทศ โดยยึดหลักความได้สัดส่วน ความโปร่งใส และความเป็นธรรม ขณะที่การพัฒนาที่ยั่งยืนจำเป็นต้องก้าวไปไกลกว่าการลดคาร์บอน โดยต้องปรับแรงจูงใจทางเศรษฐกิจให้สะท้อนคุณค่าของทุนธรรมชาติ ทุนทางสังคม และผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมอย่างเหมาะสม ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดการเงินบนฐานทุนธรรมชาติ (Natural Capital Financing) ที่ฝ่ายไทยนำเสนอในเวทีดังกล่าว
การเยือนประเทศญี่ปุ่นในครั้งนี้ นอกจากเวที STS Forum แล้ว สอวช. ยังได้ร่วมกิจกรรมและหารือความร่วมมือที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรมอื่นๆ ได้แก่ พิธีลงนามบันทึกความเข้าใจ (MOU) ระหว่าง สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) และองค์การพัฒนาพลังงานใหม่และเทคโนโลยีอุตสาหกรรม (New Energy and Industrial Technology Development Organization: NEDO)ซึ่งเป็นการส่งเสริมความร่วมมือด้านการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีระหว่างประเทศไทยและญี่ปุ่น ตลอดจนสนับสนุนการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้และการพัฒนาเทคโนโลยีที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้เพื่อเพิ่มขีดความสามารถด้านนวัตกรรมของประเทศ
พิธีมอบเกียรติบัตรแก่นักวิจัยในโครงการ STS Forum Young Leader 2026 เวทีที่เปิดโอกาสให้คนรุ่นใหม่จากหลากหลายสาขาและประเทศได้แลกเปลี่ยนมุมมองเกี่ยวกับประเด็นด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม รวมถึงประเด็นความท้าทายระดับโลก ซึ่งเป็นการสร้างเครือข่ายผู้นำรุ่นใหม่และส่งเสริมความร่วมมือระหว่างประเทศในระยะยาว
กิจกรรม Thailand Future Research Leaders Forum 2026: Catalysts of Impact – From Research Potential to Real-World Value ณ Royal Room จัดขึ้นเพื่อเปิดเวทีให้นักวิจัยรุ่นใหม่ของไทยได้พัฒนามุมมองด้านการวิจัย สร้างเครือข่ายความร่วมมือในระดับนานาชาติ และต่อยอดจากงานวิจัยที่ดีสู่งานวิจัยที่สร้างผลกระทบได้จริง
อีกทั้ง ได้เข้าร่วมพิธีลงนามความร่วมมือระหว่าง Shimadzu Corporation สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.) และ สวทช. เพื่อส่งเสริมความร่วมมือด้านการวิจัยและพัฒนา การถ่ายทอดเทคโนโลยี และการประยุกต์ใช้เครื่องมือและเทคโนโลยีขั้นสูง โดยความร่วมมือดังกล่าวมีส่วนช่วยเชื่อมโยงศักยภาพของภาควิจัย ภาครัฐ และภาคเอกชน เพื่อสนับสนุนการนำผลงานวิจัยไปใช้ประโยชน์ได้อย่างเป็นรูปธรรม
การประชุม Young Leaders’ Program สอวช. โดย ดร.อภิชาติ อภัยวงศ์ ร่วมเวทีสำหรับแลกเปลี่ยนความคิดเห็นและประสบการณ์ระหว่างผู้นำและนักวิจัยรุ่นใหม่ โดยมุ่งเน้นการสร้างความเข้าใจร่วมกันเกี่ยวกับทิศทางการพัฒนาวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม ตลอดจนการสร้างเครือข่ายความร่วมมือระหว่างนักวิจัยและผู้เกี่ยวข้องจากนานาประเทศ ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อการพัฒนากำลังคนและระบบนิเวศด้านนวัตกรรมของประเทศไทย
นอกจากนี้ ยังได้เยี่ยมชมห้องปฏิบัติการด้านวิทยาศาสตร์เกษตร วิทยาศาสตร์เพื่อชีวิต และวัสดุศาสตร์ เพื่อศึกษาศักยภาพด้านโครงสร้างพื้นฐานการวิจัย เทคโนโลยี และแนวทางการนำองค์ความรู้ไปประยุกต์ใช้ในสาขาต่าง ๆ โดยเฉพาะการพัฒนาเทคโนโลยีที่ตอบโจทย์ภาคการเกษตร สุขภาพและคุณภาพชีวิต ตลอดจนการพัฒนาวัสดุและเทคโนโลยีขั้นสูง ซึ่งสามารถนำมาประกอบการพิจารณาแนวทางการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรมของประเทศไทยต่อไป
นอกจากนี้ สอวช. ยังได้หารือแนวทางความร่วมมือด้านเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารขั้นสูง และเยี่ยมชมโครงสร้างพื้นฐานด้านการวิจัยของ Advanced ICT Research Institute ภายใต้ National Institute of Information and Communications Technology (NICT) เพื่อแลกเปลี่ยนแนวทางการพัฒนางานวิจัยและเทคโนโลยีขั้นสูง ตลอดจนโอกาสในการสร้างความร่วมมือด้านการวิจัยและนวัตกรรมระหว่างประเทศไทยและญี่ปุ่น
อย่างไรก็ตาม การเข้าร่วม STS Forum ครั้งที่ 23 สอวช. ยังได้ติดตามแนวโน้มและทิศทางนโยบาย อววน. ระดับโลก และนำประเด็นสำคัญจากเวทีนานาชาติมาประกอบการพัฒนานโยบายของประเทศไทย โดยเฉพาะด้านความมั่นคงและความเชื่อมั่นในระบบวิจัย ความร่วมมือระหว่างประเทศ เทคโนโลยี AI และการพัฒนาที่เชื่อมโยงกับทุนธรรมชาติและความยั่งยืน ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อการจัดทำกรอบนโยบายและแผนด้านการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมของประเทศไทยในระยะต่อไป
สำหรับการประชุม STS Forum ครั้งที่ 24 มีกำหนดจัดขึ้นระหว่างวันที่ 3–5 ตุลาคม 2570 ณ เมืองเกียวโต ประเทศญี่ปุ่น
