สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.) และศูนย์คาดการณ์เทคโนโลยีเอเปค (APEC Center for Technology Foresight: APEC CTF) ร่วมกับ Thailand Foresight Alliance จัดการประชุมเชิงปฏิบัติการ “Cross-impact Analysis: STEEP Drivers for Thailand Horizon 2030” เมื่อวันที่ 23 กรกฎาคม 2569 ณ ห้องประชุมหว้ากอ 1 ชั้น 14 อาคารจัตุรัสจามจุรี สอวช.
ดร.คมเมธ จิตวานิชไพบูลย์ ผู้ช่วยผู้อำนวยการ สอวช. และ Deputy Director of APEC CTF ได้กล่าวเปิดและกล่าวถึงวัตถุประสงค์ของโครงการ Thailand Horizon 2030 โดยการทำงานนี้มีผลผลิตหลักเพื่อจัดทำ รายงานการคาดการณ์อนาคตเชิงยุทธศาสตร์ (Strategic Foresight Report) ที่จะสามารถใช้เป็นแนวทางประกอบการกำหนดทิศทางนโยบายด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม (วทน.) ของประเทศ ตลอดจนช่วยให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถมองเห็นการเปลี่ยนแปลง ปัจจัยเสี่ยง โอกาส และความไม่แน่นอนที่อาจเกิดขึ้น เพื่อเตรียมความพร้อมให้ประเทศไทยสามารถก้าวข้ามความผันผวนและความท้าทายของโลก มุ่งสู่ปี 2030 และวางรากฐานสำหรับอนาคตในระยะยาวอย่างมีทิศทาง
การประชุมครั้งนี้เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการนำข้อมูลจากการกวาดสัญญาณอนาคต ระหว่างปัจจัยขับเคลื่อนด้านสังคม เทคโนโลยี เศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม และนโยบาย มาคัดเลือกและพัฒนาเป็นสัญญาณสำคัญ ปัจจัยขับเคลื่อน ความไม่แน่นอนหลัก และความเชื่อมโยงข้ามมิติ ก่อนนำมาวิเคราะห์เชิงระบบด้วยเครื่องมือ Cross-impact Analysis
การศึกษาครอบคลุมปัจจัยขับเคลื่อนตามกรอบ STEEP ได้แก่ Social, Technology, Economy, Environment และ Policy โดยมีคณะผู้เชี่ยวชาญจาก สอวช. และ Thailand Foresight Alliance ร่วมพัฒนาและนำเสนอผลการวิเคราะห์ในแต่ละมิติ ประกอบด้วย 1. Social – มิติด้านสังคม โดย ผศ. ดร.พบสุข ช่ำชอง สถาบันนโยบายสาธารณะ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ 2. Technology – มิติด้านเทคโนโลยี โดย รศ. ดร.ณัฐสิทธิ์ เกิดศรี มหาวิทยาลัยมหิดล 3. Economy – มิติด้านเศรษฐกิจ โดย ผศ. ดร.รักษ์พงศ์ วงศาโรจน์ สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (NIDA) 4. Environment – มิติด้านสิ่งแวดล้อม โดย ทีม สอวช. และ APEC CTF และ 5. Policy – มิติด้านนโยบาย โดย ผศ. ดร.ธันยพร สุนทรธรรม สถาบันอาณาบริเวณศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
ผู้เชี่ยวชาญได้นำเสนอผลการสแกนสัญญาณและปัจจัยขับเคลื่อนเบื้องต้น ครอบคลุม Shortlist Signals, Drivers, Key Uncertainties และ Cross-domain Links เพื่อให้ผู้เข้าร่วมเห็นภาพรวมของการเปลี่ยนแปลงที่อาจส่งผลต่อประเทศไทยในช่วงเวลาข้างหน้า จากนั้นจึงร่วมกันทบทวนและปรับนิยามปัจจัยขับเคลื่อนในแต่ละมิติให้มีความชัดเจน ลดความซ้ำซ้อน และเหมาะสมต่อการนำไปวิเคราะห์ผลกระทบข้ามมิติ
ผู้เข้าร่วมยังได้ร่วมจัดทำ Cross-impact Matrix เพื่อประเมินว่าปัจจัยขับเคลื่อนแต่ละประเด็นส่งผลต่อปัจจัยอื่นอย่างไร ทั้งในเชิงบวกและเชิงลบ รวมถึงพิจารณาระดับความรุนแรงของผลกระทบ ความสัมพันธ์แบบเร่งเสริมกัน ความสัมพันธ์แบบลดทอนกัน และความเชื่อมโยงที่อาจก่อให้เกิดความไม่แน่นอนหรือผลกระทบเชิงระบบรูปแบบใหม่
จากนั้น ผู้เข้าร่วมได้ร่วมกันคัดเลือกความเชื่อมโยงที่มีนัยสำคัญ วิเคราะห์ปัจจัยที่มีบทบาทเป็นแรงขับหลักของระบบ ปัจจัยที่มีระดับความไม่แน่นอนสูง และปัจจัยที่อาจกลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของประเทศไทย เพื่อใช้เป็นข้อมูลในการกำหนดตรรกะฉากทัศน์
ผลจากการประชุมและการวิเคราะห์ปัจจัยขับเคลื่อนทั้ง 5 มิติตามกรอบ STEEP จะถูกนำไปสังเคราะห์ร่วมกับผลการสแกนสัญญาณอนาคต เพื่อพัฒนาฉากทัศน์และจัดทำ รายงาน Thailand Horizon 2030 ซึ่งจะนำเสนอภาพการเปลี่ยนแปลงที่อาจเกิดขึ้น นัยสำคัญเชิงยุทธศาสตร์ ตลอดจนประเด็นที่หน่วยงานภาครัฐ ภาคการศึกษา ภาคเอกชน และภาคส่วนที่เกี่ยวข้องควรเตรียมพร้อมรับมือในอนาคต
กิจกรรมดังกล่าวสะท้อนบทบาทของ Thailand Foresight Alliance ในการเชื่อมโยงองค์ความรู้และความเชี่ยวชาญจากหน่วยงานด้านนโยบายและสถาบันการศึกษา เพื่อพัฒนากระบวนการคาดการณ์อนาคตของประเทศอย่างเป็นระบบ และสนับสนุนการกำหนดนโยบายที่สามารถตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลง ความซับซ้อน และความไม่แน่นอนในอนาคตได้
