สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.) ภายใต้ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ร่วมกับองค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) จัดงานสัมมนา “OECD-Thailand Seminar: STI Outlook 2025 & STIP Compass” ผ่านระบบออนไลน์ เมื่อวันที่ 27 มีนาคม 2569 โดยมี ดร.สุรชัย สถิตคุณารัตน์ ผู้อำนวยการ สอวช. กล่าวเปิดงาน

ดร.สุรชัย กล่าวว่า การสัมมนาครั้งนี้จัดขึ้นในช่วงเวลาสำคัญที่ทั่วโลกกำลังเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ทั้งด้านการหลอมรวมทางเทคโนโลยีและความผันผวนทางภูมิรัฐศาสตร์ ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อโครงสร้างเศรษฐกิจและระบบวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและนวัตกรรม (วทน.: STI) ของนานาประเทศ รวมถึงประเทศไทยที่ต้องเตรียมพร้อมรับมือกับทั้งโอกาสและความท้าทายใหม่ ๆ ที่เกิดขึ้นเช่นกัน

ในรายงาน STI Outlook 2025 ของ OECD ชี้ให้เห็นถึงแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงของนวัตกรรมโลก โดยเน้นย้ำว่าระบบวิทยาศาสตร์ต้องปรับตัวเพื่อขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืน ขณะที่ภาครัฐจำเป็นต้องมีแนวทางการตอบสนองต่อเทคโนโลยีอุบัติใหม่อย่างปัญญาประดิษฐ์ (AI) หรือวัสดุขั้นสูง (Advanced Materials) ที่มีความรวดเร็วและแม่นยำมากยิ่งขึ้น เพื่อรักษาขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ

นอกจากนี้ ไทยยังได้ใช้ประโยชน์จาก STIP Compass ซึ่งเป็นแพลตฟอร์มรวบรวมนโยบาย วทน. ระดับสากล โดยปัจจุบันอยู่ในกระบวนการทบทวนและปรับปรุงข้อมูลของประเทศไทย ซึ่งปัจจุบันมีข้อริเริ่มนโยบาย (Policy Initiatives) ของประเทศไทยจำนวน 135 นโยบายอยู่บนแพลตฟอร์มดังกล่าว เพื่อให้มั่นใจว่าฐานข้อมูลมีความเป็นปัจจุบันและสะท้อนทิศทางการพัฒนาประเทศได้อย่างถูกต้อง ขณะเดียวกันก็ยังเปิดรับความร่วมมือจากทุกภาคส่วนในการเสนอแนะนโยบายเพิ่มเติม

การสัมมนานี้มี ดร.ปราณปรียา ศรีวรรณวิทย์ ลุนด์แบร์ย ผู้อำนวยการฝ่ายนโยบายความร่วมมือระหว่างประเทศ สอวช. เป็นผู้ดำเนินรายการ ในช่วงแรกเป็นการนำเสนอภาพรวมของ STI Outlook 2025 โดย Michael Keenan, Senior Policy Analyst, OECD ที่ได้เล่าให้เห็นถึงปัจจัยขับเคลื่อนหลักที่สร้างความท้าทายและโอกาสต่อนโยบายด้าน วทน. ประกอบด้วย 1. ความท้าทายของโลกท่ามกลางข้อจำกัดด้านงบประมาณ อาทิ สังคมสูงวัย การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ฯลฯ2. ความตึงเครียดทางภูมิเศรษฐศาสตร์และความกังวลด้านความมั่นคงทางเศรษฐกิจ ที่จะกระทบกับโครงสร้างเครือข่ายนวัตกรรมและความร่วมมือด้านการวิจัยระหว่างประเทศ 3. ความเหลื่อมล้ำทางโอกาสและความแตกแยกทางสังคม ส่งผลให้ความเชื่อมั่นต่อวิทยาศาสตร์ลดลง ตอกย้ำปัญหาความเหลื่อมล้ำ และเป็นอุปสรรคสำคัญในการขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างที่จำเป็นและ 4. การอุบัติขึ้นและการหลอมรวมของเทคโนโลยีที่พลิกโฉมโลก โดยเฉพาะ AI ที่ไม่เพียงแต่เป็นผลผลิตจากการพัฒนาด้าน วทน. แต่ยังเป็นตัวกำหนดทิศทางและแนวปฏิบัติของการวิจัยทางวิทยาศาสตร์และการสร้างสรรค์นวัตกรรมในอนาคตด้วย

จากสถานการณ์ที่เกิดขึ้นสะท้อนให้เห็นว่านโยบายด้าน วทน. กำลังอยู่ในจุดเปลี่ยนสำคัญ และเพื่อให้ระบบ วทน. ยังคงตอบโจทย์และก้าวทันสภาวะแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องมีการปฏิรูปเชิงโครงสร้าง เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและประสิทธิผลของการดำเนินนโยบายภาครัฐ การปฏิรูปนโยบายเหล่านี้จะช่วยเสริมสร้างระบบนวัตกรรมแห่งชาติให้เข้มแข็ง พร้อมเป็นกลไกหลักในการขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงที่สอดรับกับบริบททางนโยบายที่เปลี่ยนไป และสามารถรับมือกับความท้าทายในอนาคตได้อย่างมั่นคง

ในส่วนเนื้อหาของ STIP Compass ที่จัดทำโดยความร่วมมือระหว่างคณะกรรมาธิการยุโรป (European Commission: EC) และ OECD นำเสนอโดย David Howoldt, Policy Analyst, OECD เป็นแพลตฟอร์มที่รวบรวมข้อมูลนโยบาย วทน. ของประเทศต่าง ๆ ทั่วโลกไว้ในแพลตฟอร์มเดียว มุ่งขยายฐานข้อมูลเชิงประจักษ์ด้านนโยบาย วทน. เพื่อยกระดับการกำหนดนโยบายให้มีประสิทธิภาพและบรรลุเป้าหมายที่วางไว้ โดยมีจุดเด่นที่สำคัญคือ เป็นฐานข้อมูลเพื่อการออกแบบนโยบาย ซึ่งข้อมูลเชิงประจักษ์ในระบบจะช่วยในการวิเคราะห์องค์ประกอบของนโยบาย และแนวทางการออกแบบนโยบาย STIP Compass ยังเป็นพื้นที่สำหรับการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และการจัดทำบทวิเคราะห์ต่าง ๆ นอกจากนี้ยังเป็นแพลตฟอร์มที่นำเทคโนโลยี AI เข้ามาใช้ทั้งในกระบวนการจัดเก็บข้อมูลและการนำเสนอผลลัพธ์ที่แม่นยำด้วย

ในหัวข้อถัดมา “Deep Dive into STI Outlook 2025: Driving Change in Shifting Landscape” เป็นการเจาะลึกใน STI Outlook 2025 โดยมีผู้นำเสนอในแต่บทประกอบด้วย บทที่ 2 การจัดระเบียบความร่วมมือทางวิทยาศาสตร์รูปแบบใหม่ภายใต้การเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อมทางภูมิรัฐศาสตร์ (Reconfiguring scientific co-operation in a changing geopolitical environment) โดย Yoran Beldengrun, Policy Analyst, OECD บทที่ 4 แนวทางการปรับตัวของระบบวิทยาศาสตร์เพื่อขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้าง (How science systems need to adapt to support transformative change) โดย Carthage Smith, Senior Policy Analyst, OECD บทที่ 5 การหลอมรวมทางเทคโนโลยี: แนวโน้ม โอกาส และนโยบาย (Technology convergence: Trends, prospects and policies) โดย Douglas Robinson, Senior Policy Analyst, OECD และบทที่ 7 เครื่องมือเพื่อสร้างความคล่องตัว: ข้อมูลเชิงยุทธศาสตร์ที่จะนำไปสู่การปฏิบัติและการทดลองเชิงนโยบาย (Tools for agility: Actionable strategic intelligence and policy experimentation) โดย Douglas Robinson, Senior Policy Analysts และ Sandra Planes Satorra, Policy Analyst, OECD

สามารถเข้าถึงแหล่งข้อมูลต่าง ๆ ได้ที่

OECD Science, Technology and Innovation Outlook 2025: https://www.oecd.org/en/publications/2025/10/oecd-science-technology-and-innovation-outlook-2025_bae3698d.html

EC-OECD STIP Compass: https://stip.oecd.org/stip/

บทความสรุปเกี่ยวกับ STIP Compass: https://www.nxpo.or.th/th/43010/