(16 ธันวาคม 2568) ดร.สุรชัย สถิตคุณารัตน์ ผู้อำนวยการสำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.) ได้รับเชิญเป็นองค์ปาฐก บรรยายพิเศษในหัวข้อ “Technology Foresight to Action เพื่อสนับสนุนเป้าหมายการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ” ในงานเสวนาวิชาการ “การลงมือเพื่อสภาพภูมิอากาศ: เส้นทางสู่อนาคตที่ยั่งยืนของประเทศไทย” (Climate Action Now: Thailand’s Pathway to Resilient and Sustainable Future) จัดโดย สถาบันวิจัยสังคม ร่วมกับสถาบันวิจัยสิ่งแวดล้อมเพื่อความยั่งยืน สถาบันวิจัยพลังงาน สถาบันการขนส่ง และสถาบันวิจัยทรัพยากรน้ำ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ณ ห้องประชุมจุมภฏ พันธุ์ทิพย์ ชั้น 4 อาคารประชาธิปก-รำไพพรรณี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ดร.สุรชัย กล่างถึงบทบาทของ สอวช. ที่เป็นหน่วยงานต้นน้ำด้านนโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อววน.) โดย สอวช. มีการขับเคลื่อนการดำเนินงานด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ทั้งในส่วนของบทบาทการเป็น Thailand’s NDE หรือหน่วยประสานงานกลางด้านการพัฒนาและถ่ายทอดเทคโนโลยีด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของประเทศไทย ภายใต้กรอบอนุสัญญาว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (UNFCCC) ที่ตอนนี้ประชาคมโลกมุ่งหมายเชื่อมโยงกลไกเทคโนโลยีเข้ากับกลไกทางการเงินผ่านโครงการ Technical Assistance (TA) รวมถึงการประสานความร่วมมือและสร้างเครือข่าย ทั้งในประเทศ และกับองค์กรระหว่างประเทศอื่น ๆ ซึ่งที่ผ่านมาการทำงานภายใต้บทบาท Thailand’s NDE ประเทศไทยได้รับการสนับสนุน TA งบประมาณกว่า 1,200,000 USD จากความพยายามเป็นประเทศต้นแบบการสร้างความร่วมมือภาคีในระดับประเทศและระดับภูมิภาค นำเสนอความก้าวหน้าการดำเนินงานของไทยในเวทีโลก ตัวอย่างโครงการที่ดำเนินการอยู่ เช่น การศึกษาความเป็นไปได้เชิงเทคโนโลยีและเชิงเศรษฐกิจในการนำเทคโนโลยีบล็อกเชนมาใช้ในระบบประกันภัยพืชผลของไทย การทำเรื่องไฮโดรเจนสีเขียว (Green Hydrogen) แบบจำลองทางด้านสภาพภูมิอากาศ เพื่อให้ประเทศไทยแสดงศักยภาพและความเหมาะสมที่ควรจะได้รับความสนับสนุนจากกลไกนี้ในการช่วยการบรรลุเป้าหมายด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

สอวช. ยังทำหน้าที่เป็นหน่วยประสานงานโครงการการประเมินความต้องการเทคโนโลยีเพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของประเทศไทย (Technology Needs Assessment: TNA) ที่ได้รับคัดเลือกเข้าร่วมดำเนินโครงการ Global TNA ใน Phase I และ V ซึ่งเป็น TNA ฉบับที่ 1 และ 2 ของประเทศไทย โดย TNA ฉบับที่ 2 จะเป็นการต่อยอดจากฉบับที่ 1 เป็นเครื่องมือสำคัญในการระบุความต้องการเทคโนโลยีเฉพาะด้านของประเทศไทย ทั้งการปรับตัวและการบรรเทาผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ พร้อมส่งเสริมการเข้าถึงแหล่งทุนและการถ่ายทอดองค์ความรู้ระหว่างประเทศ ซึ่งการดำเนินงานสำหรับ TNA ฉบับที่ 2 มีแนวคิดที่จะริเริ่มและประยุกต์ใช้ Foresight หรือการคาดการณ์อนาคต เข้ามาใช้ศึกษาความเป็นไปได้ในอนาคต มีการทำงานร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้งภาครัฐเอง และยังต้องเชื่อมโยงกับภาคเอกชน ภาคอุตสาหกรรม รวมถึงเครือข่ายที่มุ่งสู่ความเป็นกลางทางคาร์บอน (Carbon Neutral)

ซึ่งจากการดำเนิน TNA ดังกล่าวเป็นการต่อยอดและประยุกต์องค์ความรู้จากบทบาทของ สอวช. ในการเป็นเจ้าภาพของศูนย์คาดการณ์เทคโนโลยีเอเปค (APEC Center for Technology Foresight: APEC CTF) ที่ตั้งในประเทศไทย โดยล่าสุดได้จัดตั้ง “ภาคีเครือข่ายการคาดการณ์อนาคตแห่งประเทศไทย: Thailand Foresight Alliance” เป็นการบูรณาการศักยภาพของหน่วยงานชั้นนำต่าง ๆ เพื่อให้ประเทศไทยสามารถใช้เครื่องมือ Foresight ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ในการวางแผนอนาคต และสร้างผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญในการเปลี่ยนผ่านประเทศไทยอย่างยั่งยืน

ในช่วงท้ายของการบรรยาย ดร.สุรชัย ได้กล่าวถึงการเตรียมจัดทำกรอบนโยบาย อววน. ที่เป็นแผนระยะ 5 ปี (พ.ศ. 2571-2575) โดย สอวช. จะทำงานร่วมกับ สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) และนำเสนอแผนดังกล่าวต่อสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ ให้เป็นกรอบภาพใหญ่ของประเทศ ซึ่งมีแนวคิดใหม่ที่จะทำในรูปแบบ Mission Oriented Innovation Policy เป็นการตั้งโจทย์ประเทศว่าเรื่องไหนที่สำคัญ ประเทศต้องทำอะไร ต้องแก้ไขอะไร รวมถึงการจัดสรรงบประมาณที่ต้องสอดคล้องกัน ซึ่งในส่วนการทำกรอบนโยบาย อววน. นี้จะต้องอาศัยองค์ความรู้และความร่วมมือจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ซึ่งรวมถึงสถาบันวิจัยในมหาวิทยาลัยด้วย